Sadzonkowanie: klonowanie roślin krok po kroku
Dzięki sadzonkowaniu z łatwością uzyskasz genetyczne kopie swoich ulubionych roślin. Ta metoda pozwala growerom osiągać powtarzalne rezultaty, optymalizować warunki uprawy i zachowywać wyjątkowe rośliny. W tym artykule przeprowadzimy Cię przez cały proces klonowania – od przygotowania wyposażenia, aż po ukorzenienie sadzonek i ich przesadzenie.
Zapewne nikogo nie zaskoczy, że wysiew i kiełkowanie nasion są nieodłącznymi elementami ogrodnictwa. Nie są to jednak jedyne sposoby rozmnażania roślin. Oprócz rozmnażania generatywnego (z nasion) rośliny można rozmnażać także wegetatywnie (z części rośliny). Jest to możliwe, ponieważ komórki roślinne mają zdolność do totipotencji, co oznacza, że każda z nich może rozwinąć się w całą nową roślinę. W dzisiejszym artykule zajmiemy się szczególnym przypadkiem rozmnażania wegetatywnego, czyli sadzonkowaniem. Dla uzupełnienia dodajmy jednak, że ogrodnicy i growerzy rozmnażają rośliny wegetatywnie również przez podział kęp, odkłady jeżyn lub winorośli, oddzielanie odrostów truskawek, szczepienie oraz rozmnażanie za pomocą bulw.
Sadzonkowanie roślin
Jak wspomnieliśmy we wstępie, wegetatywne rozmnażanie roślin różni się od wysiewu nasion. W przypadku sadzonkowania pobieramy z rośliny dawcy (rośliny matecznej) odpowiednią część, zwykle wierzchołek zdrowej gałęzi z kilkoma zdrowymi liśćmi i międzywęźlami. Następnie przenosimy klony do odpowiedniego podłoża, którym zazwyczaj są kostki z wełny mineralnej lub odpowiedniego substratu uprawowego. Aby świeżo przycięte sadzonki prawidłowo się ukorzeniły, potrzebują odpowiednich warunków, przede wszystkim wysokiej wilgotności powietrza, ciepła i wystarczającej ilości światła.
Czym zatem rośliny sklonowane różnią się od tych wyhodowanych z nasion? Główna różnica polega na tym, że nowo powstałe potomstwo jest genetyczną kopią rośliny dawcy. Klony zawsze mają więc taką samą płeć jak roślina mateczna. Zaletą jest na przykład to, że w przypadku uprawy gatunków dwupiennych growerzy nie muszą martwić się o oddzielanie osobników męskich od żeńskich. Kolejną korzyścią sadzonkowania jest genetyczna jednolitość klonów. Ponieważ rośliny pochodzą od jednej rośliny matecznej, będą wykazywać identyczne cechy wzrostu. Dzięki klonowaniu przede wszystkim wielkoobszarowi growerzy mogą optymalizować proces uprawy i przez długi czas osiągać powtarzalne rezultaty. Co więcej, sadzonkowanie pozwala growerom długoterminowo zachowywać wyjątkowe fenotypy w postaci klonów.
Należy dodać, że klonowanie ma również pewne wady. Głównym problemem jest ryzyko przenoszenia zaburzeń genetycznych, patogenów i chorób. Jeśli roślina mateczna jest zakażona którymś z wirusów roślinnych (np. HLVd) lub cierpi z powodu mutacji genetycznej, potomstwo również będzie nią dotknięte. To samo dotyczy pleśni i wielu szkodników, jednak w takich przypadkach w określonych okolicznościach możliwe jest zabezpieczenie klonów za pomocą pestycydów lub fungicydów. W przeciwieństwie do roślin wyrosłych z nasion sadzonki nie mają głównego korzenia, który wrasta głęboko w ziemię. Rośliny klonowane są zatem nieco mniej odpowiednie do uprawy na zewnątrz, szczególnie w miejscach, gdzie mogą być narażone na silne podmuchy wiatru i długotrwałą suszę.
Zalety sadzonkowania
- ta sama płeć i jednolitość genetyczna
- jednolitość plonów
- zachowanie wyjątkowych roślin
Wady sadzonkowania
- przenoszenie mutacji genetycznych i wirusów
- rozprzestrzenianie się patogenów i szkodników
- mniejsza przydatność do uprawy na zewnątrz
Sadzonkowanie krok po kroku
Zanim przystąpisz do sadzonkowania, najpierw upewnij się, że masz całe potrzebne wyposażenie. Nie obejdzie się bez podłoża uprawowego, najlepiej kostek z wełny mineralnej lub odpowiedniego substratu do wysiewu. Sadzonki potrzebują stałej wilgotności powietrza na poziomie około 75-85%, którą najłatwiej zapewnić w małej plastikowej szklarni (propagatorze). Klony ukorzeniają się najszybciej w temperaturze 24-27°C. Niższe temperatury spowalniają proces i zwiększają ryzyko pleśni. W pierwszych dniach odpowiednie jest światło o średniej intensywności (100-200 µmol) i niebiesko-białym spektrum. Po pojawieniu się pierwszych korzeni możesz dwukrotnie zwiększyć intensywność światła, przyspieszając w ten sposób rozwój systemu korzeniowego. W tym momencie warto również zacząć stosować stymulator korzeni. Oświetlenie uprawowe do uprawy sadzonek i młodych roślin znajdziesz TUTAJ.
Dodatkowe potrzebne wyposażenie
- skalpel
- jednorazowe rękawiczki
- środek dezynfekujący (alkohol, Purolyt, roztwór nadtlenku wodoru)
- żel ukorzeniający
- termometr z higrometrem
- pojemnik na odłożenie świeżych klonów
- ręczniki papierowe
Szczegółowa instrukcja klonowania
Aby podczas sadzonkowania mieć jak największe szanse na sukces, pobieraj klony z niedawno wyrosłych gałęzi roślin znajdujących się w szczytowej fazie wzrostu wegetatywnego. Przed sadzonkowaniem możesz zabezpieczyć roślinę dawcę jednym ze specjalistycznych preparatów (np. Clonex Mist), które wspomagają tworzenie korzeni i zwiększają odporność sadzonek. Zawsze pracuj czystymi narzędziami, noś gumowe rękawiczki i nie pal podczas pracy.
- Najpierw usuń z gałązek nadmiar liści i pozostaw tylko kilka młodych listków na wierzchołku. Przytnij ich końcówki tak, aby pozostało od 2,5 do 5 cm blaszki liściowej. Dolna część przyszłej łodygi powinna pozostać naga.
- Odcinaj gałązki o długości 10-15 cm i natychmiast zanurzaj je uciętym końcem w przygotowanym pojemniku z wodą.
- Na koniec przytnij końce łodyg na taką samą długość, pod kątem 45°. Tak przygotowane klony od razu zanurz w żelu ukorzeniającym i umieść w podłożu uprawowym.
- Umieść sadzonki pod pokrywą szklarni lub w propagatorze i ustaw je pod źródłem światła.
- W zależności od gatunku rośliny i warunków ukorzenienie klonów potrwa około 7-14 dni, po czym będą one gotowe do przesadzenia.
- Przez cały czas kontroluj, czy podłoże uprawowe jest wilgotne. Nie powinno być jednak nasiąknięte wodą.
- Pod koniec procesu stopniowo otwieraj otwory wentylacyjne w szklarni, aby obniżyć wilgotność powietrza i przygotować rośliny do przesadzenia.
Aeroponiczne propagatory
Aeroponiczne propagatory opierają się na prostej zasadzie, w której końce łodyg są wystawione na działanie mgły z natlenionej wody. Dzięki wysokiemu natlenieniu klony ukorzeniają się nawet dwa razy szybciej niż w innym podłożu uprawowym. Kolejną zaletą sadzonkowania aeroponicznego jest to, że klony tolerują również niższą wilgotność powietrza w zakresie 50-60%. Ułatwia to późniejszą aklimatyzację nowych młodych roślin.
Na koniec, dla uzupełnienia, dodajmy, że w ostatnich latach popularność zyskuje również nowoczesna metoda klonowania za pomocą kultur tkankowych. Tej nowoczesnej technice rozmnażania roślin poświęcimy jeden z kolejnych artykułów, ale jeśli wiesz, jak to zrobić, i chcesz wypróbować kultury tkankowe w swojej uprawie, na naszych stronach znajdziesz systemy do klonowania na potrzeby tissue culture.