Dziś częściowo nawiążemy do artykułu: Wysokie temperatury podczas uprawy indoor. Jak ich unikać? Wyjdziemy z założenia, że większość growerów, którzy mają już przynajmniej minimalne doświadczenie, zna wcześniej idealny zakres temperatur odpowiadający ich roślinom. Zdecydowanie nie każdy grower monitoruje jednak osobno także klimat w strefie korzeniowej. Czy wiesz, ile stopni jest optymalne dla Twoich roślin?

Wykonujesz pomiary temperatury w strefie korzeniowej? Jest to ważne, ponieważ temperatura w obszarze systemu korzeniowego roślin podlega innym prawidłowościom niż temperatura panująca w otoczeniu nadziemnych części rośliny. Jaka jest zatem idealna temperatura korzeni?

Ciepło jest podczas uprawy roślin, niezależnie od warunków, niezwykle istotnym czynnikiem, ponieważ jego intensywność znacząco wpływa na najważniejsze procesy biochemiczne zachodzące w organizmie rośliny (fotosynteza itp.).

Grower nie zawsze postrzega jednak ciepło w taki sam sposób, ponieważ rozróżnia następujące rodzaje temperatury:

• Temperatura powietrza
• Temperatura liści
• Temperatura w strefie korzeniowej

Dwa pierwsze punkty dotyczą nadziemnych części roślin. O tym, jaka temperatura panuje pod ziemią, czyli w bezpośrednim otoczeniu korzeni, decydują jednak inne czynniki. Jeśli chodzi o nadziemne części roślin, powszechnie wiadomo, że większość szybko rosnących roślin dobrze rozwija się w zakresie temperatur 20–30 °C. W nocy lepiej zbliżyć się do dolnej granicy, natomiast w harmonii z promieniami słonecznymi roślinom w ciągu dnia odpowiada cieplejszy klimat, który może zbliżać się nawet do słynnej trzydziestki. Wielu growerów automatycznie stosuje te znane zasady także do podziemnych części roślin. Jest jednak pewien haczyk. Czy już wiesz jaki?

Korzenie nie są zdolne do termoregulacji

Podziemne części roślin (korzenie), w przeciwieństwie do nadziemnych (łodygi, liście, kwiaty), nie mają zdolności do termoregulacji. Jaka temperatura jest zatem dla nich idealna? Nadzziemne części roślin wykorzystują przede wszystkim proces transpiracji do regulacji temperatury i dzięki temu mogą się ochładzać nawet przy typowo letnich temperaturach, niezależnie od tego, czy panują one na zewnątrz, czy wewnątrz namiotu do uprawy. Korzenie roślin, jako ich podziemne części, najlepiej funkcjonują jednak w temperaturze około 20 °C. Nie zapominajmy również o tym, że na temperaturę korzeni pod ziemią wpływają inne mechanizmy naturalne niż na temperaturę nadziemnych części roślin.

Temperatura w ciągu dnia może się zmieniać. Co jednak dzieje się pod ziemią?

Dzień growera właśnie się zaczyna, więc mamy dwa możliwe scenariusze. Podczas gdy growerom indoor w namiocie do uprawy automatycznie włącza się oświetlenie do uprawy, podczas uprawy roślin outdoor w odpowiednio ciepłych miesiącach możemy powitać promienie słoneczne, na których polegamy podczas oświetlania naszych roślin w ciągu dnia. W obu przypadkach na początku dnia termometr wskazałby jednak dość niskie wartości, a więc nie byłoby powodu do ochładzania za pomocą transpiracji. Szybkość transpiracji będzie jednak gwałtownie wzrastać wraz ze zwiększaniem się temperatury w ciągu dnia. W miarę ocieplania się w ciągu dnia rośnie energia i temperatura w tkankach roślin oraz w powietrzu. Przykładowo latem zupełnie normalne jest, że od 19 °C wystarczy połowa dnia, aby na termometrze zbliżyć się do trzydziestki, przez co rośliny muszą poradzić sobie z różnicą przekraczającą 10 stopni!

NASZA WSKAZÓWKA: Podłoża i nawozy CANNA: 30 lat badań na rzecz udanej uprawy roślin indoor i outdoor

Pod ziemią, a konkretnie w strefie korzeniowej, nie spotkamy się jednak z tak znacznymi (jak wyżej) wahaniami temperatury. Temperatura strefy korzeniowej (w podłożu) zmienia się znacznie mniej niż temperatura powietrza i tkanek roślinnych nad ziemią. Podczas uprawy roślin w glebie lub podłożu różnica temperatury w ciągu całego dnia może wynosić zaledwie 1 °C, a korzeniom roślin będzie całkowicie odpowiadać temperatura utrzymująca się przez cały dzień w pobliżu optimum, za które zwykle uznaje się 21 °C. Tym, co z pewnością im nie sprzyja, są natomiast znaczne wahania temperatury, których należy unikać.

Prawdopodobnie interesuje Cię zatem, co dzieje się, gdy temperatura w otoczeniu korzeni mimo wszystko niepokojąco wzrasta. W takiej sytuacji korzenie roślin przestają mieć dostęp do tlenu rozpuszczonego w wodzie w optymalnej ilości. Wraz ze wzrostem temperatury jego ilość spada. Wyższe temperatury w strefie korzeniowej są ponadto dużą zachętą dla bakterii, których działanie może prowadzić do gnicia i obumierania korzeni. W praktyce problem ten jest prawdopodobnie najbardziej związany z systemami hydroponicznymi, w których bezdyskusyjnie należy utrzymywać temperaturę w zakresie 19–24 °C. (Więcej praktycznych informacji o hydroponice znajdziesz w osobnych artykułach, takich jak na przykład „Hydroponika – na czym polega i jak zacząć?” lub „Hydroponika bez tajemnic: nawadnianie kropelkowe - drip”).

Klasyczna ziemia i podłoża torfowe mają z punktu widzenia korzeni tę zaletę w kontekście wahań temperatury, że korzenie roślin uprawianych w ziemi nie zawsze są aż tak wrażliwe na wzrost temperatury. W każdym przypadku, niezależnie od tego, czy chodzi o system hydroponiczny, mniej lub bardziej wzbogacone w nawozy, ewentualnie mieszankę gleby organicznej na bazie wysokiej jakości torfu, albo coraz popularniejsze podłoże kokosowe, powyższy zakres temperatur możemy uznać za „złoty”, czyli uniwersalnie obowiązujący. Krótko mówiąc, jest to zakres temperatur zgodny z idealnymi warunkami rozwoju Twoich roślin, niezależnie od tego, jakiego podłoża właśnie używasz.

Podczas gdy temperatura powietrza w otoczeniu nadziemnych części roślin wyraźnie wzrasta w ciągu dnia, sytuacja w glebie lub podłożu jest zupełnie inna i w ciągu dnia zachodzą tam jedynie niewielkie zmiany temperatury otoczenia. Zbyt niskie temperatury w bezpośrednim otoczeniu korzeni są niepożądane i nigdy nie powinny spadać poniżej minimum, za które uznaje się temperaturę 18 °C. Przy temperaturach niższych niż 15 °C dochodzi do znacznego spowolnienia lub całkowitego zatrzymania wzrostu roślin, które w innych warunkach rosną szybko.

Znamy już prawidłową temperaturę korzeni. Jak jednak ją utrzymywać? W zależności od preferowanej metody uprawy mamy kilka możliwości skutecznego zapobiegania wahaniom temperatury.

• W outdoorze (zobacz osobny artykuł: Jak uprawiać outdoor?) zazwyczaj nie ma powodu, aby mierzyć temperaturę w strefie korzeniowej. Temperatura w glebie na otwartej przestrzeni tylko w rzadkich przypadkach przekracza bezpieczny poziom. Taką sytuacją może być upalne lato w suchych regionach, kiedy warto postawić na białe geowłókniny i ściółkowanie gleby. Doniczki i skrzynki balkonowe również pozwalają przeciwdziałać przegrzewaniu podłoża, wystarczy umieścić je w zacienionym miejscu. Jeśli nie ma takiej możliwości, możesz owinąć je folią odblaskową albo po prostu ułatwić sobie zadanie i kupić napowietrzane doniczki Hercules. Częściowo zapobiegniesz przegrzewaniu podłoża również dzięki zastosowaniu doniczek tekstylnych (zobacz osobny artykuł: Kiedy warto wybrać doniczki tekstylne zamiast plastikowych?).
• W indoorze cała kontrola temperatury i ogólnie warunków uprawy spoczywa oczywiście nie na naturze, lecz na nas, growerach. W razie potrzeby regulujemy je za pomocą technologii, ponieważ gdy pożądane jest zwiększenie temperatury, pomaga nam ogrzewanie. Jeśli natomiast chcemy obniżyć temperaturę wewnątrz przestrzeni uprawowej, służy do tego klimatyzacja. Niektórzy growerzy zajmują się ogrodnictwem indoor bez ogrzewania i klimatyzacji, a mimo to wszystko u nich działa. Jak to robią? Przede wszystkim muszą wcześniej dobrze ustalić, jaka będzie w ciągu roku temperatura doprowadzanego powietrza oraz jakie źródło sztucznego oświetlenia będą stosować (zobacz osobny artykuł: Nie lekceważ wymiany i cyrkulacji powietrza wewnątrz przestrzeni uprawowej). Muszą również pamiętać o tym, o czym już wspomnieliśmy, czyli że w doniczce lub systemach hydroponicznych temperatura zmienia się znacznie szybciej niż w glebie na otwartej przestrzeni.

NASZA WSKAZÓWKA: Świetny stosunek ceny do wydajności zapewniają wzajemnie uzupełniające się technologie uprawowe, które oferują Zestawy namiotów do uprawy - Komplety. Wystarczy je podłączyć i obserwować, jak radzą sobie rośliny. Jeden podstawowy zestaw z technologią LED widzisz dla przykładu na zdjęciu, ale chętnie dopasujemy do Twoich potrzeb zarówno bardziej, jak i mniej zaawansowane zestawy. Dzięki temu możesz cieszyć się zbiorami w zaciszu własnego domu nawet kilka razy w roku!

Wyjaśnijmy teraz, które czynniki ostatecznie najbardziej wpływają na temperaturę w strefie korzeniowej. Na pierwszym miejscu zawsze znajduje się temperatura otaczającego powietrza w ciągu dnia i nocy (zmienność światła i ciemności, cykl dzienny i nocny). W zamkniętej przestrzeni uprawowej decydują dwa czynniki:

• temperatura doprowadzanego powietrza, czyli do wnętrza przestrzeni uprawowej (namiot do uprawy, pomieszczenie indoor itp.)
• zastosowany typ źródła sztucznego oświetlenia (zobacz artykuł: Uprawa przy sztucznym oświetleniu: HPS vs. LED

Aby lepiej zobrazować wpływ dwóch wyżej wymienionych czynników na uprawę roślin indoor, posłuży nam następująca seria trzech przykładowych sytuacji:

1. Temperatura doprowadzanego powietrza wynosi od 19 do 21 °C i oświetlasz rośliny za pomocą lampy wyładowczej. Takie połączenie jest całkowicie prawidłowe. W fazie ciemności, gdy lampy wyładowcze nie świecą, temperatura jest idealna, a po włączeniu oświetlenia do uprawy wzrasta tylko do zdrowego poziomu (maks. 30 °C). Ta odpowiednia temperatura doprowadzanego powietrza powoduje w nocy naturalne ochłodzenie podłoża, które nawet w fazie światła (w ciągu dnia) nie zdąży przegrzać się powyżej dopuszczalnej granicy.
2. Temperatura doprowadzanego powietrza wynosi 24 °C. Jeśli dotyczy to powietrza doprowadzanego do pomieszczenia uprawowego w nocy, w fazie ciemności, znajdujemy się już na samej granicy warunków klimatycznych zgodnych z optymalnym rozwojem Twoich roślin. Problem polega głównie na tym, że ich korzenie nie mają takiej możliwości jak w pierwszym punkcie, czyli nie mogą ochłodzić się w nocy do niższej temperatury. W ciągu dnia, gdy rozpocznie się faza światła, temperatura powietrza w przestrzeni uprawowej zacznie bezlitośnie rosnąć. Jeśli do oświetlania wewnątrz namiotu do uprawy używamy klasycznych lamp wyładowczych, powinniśmy zachować znacznie większą ostrożność niż w przypadku oświetlenia LED, które w porównaniu z wydajną lampą wyładowczą emituje znacznie mniej ciepła. Z drugiej strony, jeśli chodzi na przykład o gatunki roślin wybitnie ciepłolubne, wyższa temperatura doprowadzanego powietrza ułatwi Ci osiągnięcie idealnej temperatury dla fazy światła.
3. No i mamy jeszcze sytuacje skrajne, gdy doprowadzane powietrze ma temperaturę 25 °C lub wyższą, albo przeciwnie - temperatura doprowadzanego powietrza z trudem osiąga 18 °C. W obu przypadkach nie można osiągnąć optymalnego zakresu temperatury w strefie korzeniowej. Jak uratować sytuację? W nocy za pomocą ogrzewania (zobacz osobny artykuł: Robi się chłodniej! Kup najlepsze ogrzewanie nie tylko na zimę). Jeśli potrzebujesz zwiększyć temperaturę w pomieszczeniu uprawowym. Gdy problem jest dokładnie odwrotny i Twoje rośliny nie mogą już wystarczająco się ochładzać, jak wyjaśniliśmy powyżej, pomoże inwestycja w klimatyzację albo przynajmniej nowoczesną lampę LED do uprawy, która jest energooszczędna, pełnospektralna (tak zwane oprawy full-spectrum, takie jak np. ViparSpectra PRO Series P600 itp.) i generuje w otoczeniu jedynie znikomą ilość ciepła.

Ważną rolę odgrywa również pożywka i jej temperatura

Na temperaturę mierzoną w strefie korzeniowej logicznie wpływa również temperatura pożywki. Dlatego polecamy przeczytać także osobny artykuł: Dlaczego i jak utrzymywać stabilną temperaturę pożywki? Ponownie dochodzimy do wniosku, że zakres temperatury w podłożu będzie wykazywał znacznie mniejsze zmiany niż w przypadku systemów hydroponicznych. Wysokiej jakości podłoże torfowe utrzymuje bowiem własny zakres temperatury. W systemach hydroponicznych i zbiornikach do automatycznego nawadniania roślin czasami stosuje się chłodnice przepływowe.

Na sam koniec tego artykułu zostawiliśmy jeszcze jedno niezwykle ważne ostrzeżenie, ponieważ również wiąże się ono z temperaturą wody używanej do podlewania. Niektórzy mniej doświadczeni growerzy, gdy tylko uznają, że system korzeniowy ich roślin jest mocno przegrzany albo przeciwnie - cierpi z powodu niskich temperatur, zaczynają w dobrej wierze działać niepotrzebnie niepraktycznie. Próbują dosłownie ochładzać lub ogrzewać korzenie roślin bezpośrednio za pomocą podlewania (woda + składniki odżywcze), które musi mieć dokładnie taką temperaturę, jaka panuje w strefie korzeniowej (zobacz link do artykułu powyżej). Jeśli więc zechcesz ochłodzić lub ogrzać system korzeniowy za pomocą wody do podlewania o temperaturze różniącej się o kilka stopni od aktualnej temperatury strefy korzeniowej, narazisz korzenie swoich roślin na taki stres, który może znacząco spowolnić ich rozwój.

Temperatura korzeni i zdrowie roślin zależą teraz wyłącznie od Ciebie, znasz już możliwości i prawidłowości. Jeśli jednak chcesz o coś nas zapytać albo na przykład potrzebujesz porady dotyczącej konfiguracji wyposażenia swojego ogródka indoor, jesteśmy do Twojej dyspozycji pod znanym adresem e-mail info@higarden.pl.

Ponadto polecamy następujące produkty:

• LED Set 720W Lumii Black
• Biotabs Starterpack
• Secret-Icer, worki ekstrakcyjne

Co przeczytać dalej:

• VIPARSPECTRA i uprawa pod lampą LED - zdecydowanie dobry pomysł!
• Jak zwiększyć zawartość terpenów w plonach?
• Aqua Master Tools - cyfrowe przyrządy pomiarowe z Holandii